Procesdossiers Brabantse commissarissen-deciseurs

Procesdossiers Brabantse commissarissen-deciseurs

Vanaf de zestiende tot eind achttiende eeuw zijn honderden processen voor de Brabantse commissarissen-deciseurs gevoerd (BCD). Momenteel maken wij deze dossiers toegankelijk. Aangezien het project vanwege zijn omvang nog enkele jaren in beslag zal nemen, stellen wij de voorlopige beschrijvingen al beschikbaar in onze studiezaal (code 20.091B). Daar kunt u ook de originele stukken aanvragen.

In de beschrijvingen kan worden gezocht via de namen van de partijen, het onderwerp of het beginjaar. U kunt bovendien de inventaris in de vorm van uitgeprinte lijsten raadplegen.

Wie waren de commissarissen-deciseurs?

In Maastricht behandelden vanaf 1549 vier afgevaardigden – twee van de hertog van Brabant en twee van de bisschop van Luik – het hoger beroep van vonnissen. Zij werden de comissarissen-deciseurs genoemd.

De vonnissen van het ‘indivies laaggerecht’ behandelden de commissarissen-deciseurs van beide heren gezamenlijk. Bij de vonnissen van de afzonderlijke hooggerechten werd dat gescheiden gedaan:

• van de Luikse schepenbank door de Luikse commissarissen-deciseurs
• van de Brabantse schepenbank door de Brabantse commissarissen-deciseurs

De commissarissen-deciseurs spraken in hoogste instantie recht. Verder beroep was niet mogelijk. Ze zorgden ook voor de benoeming van de schepenen, de burgemeesters en gezworenen. Daarnaast vaardigden zij wetten en verordeningen uit die in zogenaamde recessen werden vastgelegd. Eens in de twee jaar kwamen zij naar Maastricht om daar de zaken te regelen en recht te spreken.

Bekijk ook eens de uitgebreide geschiedenis van de commissarissen-deciseurs.

Het werkgebied van de Brabantse commissarissen-deciseurs

De Brabantse commissarissen-deciseurs (BCD) bewogen zich op een breed terrein: behalve het Brabants hooggerecht traden zij ook op als beroepshof voor:

• de Vroenhof en de hiermee gelieerde zg. Dorpen van Redemptie
• de beide Maastrichtse kapittels, St. Servaas en OLV
• en ook voor de dorpen van het Sint Servaaskapittel, de zg. Banken van Sint Servaas.

Verder waren zij rechtbank in eerste aanleg:

• in zaken over Maastrichtse kloosters
• en in processen tegen gemeenten.

Het archief van de Brabantse Comissarissen-Deciseurs heeft dus betrekking op een ruim gebied rond Maastricht, over de tegenwoordige landgrens heen. Het merendeel ligt in het huidige België. Bekijk ook deze index van eerste instanties, die met betrekking tot de gevoerde processen aangeeft bij welke rechterlijke instantie zij oorspronkelijk in behandeling waren.

Welke historische informatie zit er in de procesdossiers?

• geschiedenis van de overheidsinstellingen, kerkelijke instellingen en ambachten
• Maastricht als garnizoensstad
• landbouw, handel en nijverheid
• het geloofsleven
• het dagelijks leven (in huis, op straat en in het café)
• geschiedenis van afzonderlijke huizen
• en ook familiegeschiedenis: in sommige processen zitten hele stambomen, m.n. als het over erfrechtskwesties gaat.

Kortom zo’n beetje alle facetten van de samenleving in die periode. De taal van de stukken is Nederlands.

jw.koten@hccnet.nl