het leven zit

vol verhalen

Ridders

Heraldiek, een andere basis voor genealogie

Heraldiek is afgeleid van het oud-franse woord herault. Dat woord is in verschillende Europese landen overgenomen. In Nederland zeggen we heraut, de Engelssprekende landen hebben het over een herald. Wat heeft dat nu met familiewapens te maken?

De oorsprong van het voeren van het familiewapen ligt in de middeleeuwen. In de middeleeuwen werd regelmatig oorlog gevoerd. Om gemakkelijk te kunnen zien wie je vriend en wie je vijand was droeg elke ridder zijn eigen teken, het wapenschild. Ridders gebruikten deze gekleurde wapenschilden als herkenning. Het voeren van de gekleurde wapenschilden om te laten zien bij wie je hoort, kun je nog terugvinden in het gezegde ‘kleur bekennen’. Kinderen van deze ridders erfden hun schilden en konden daarmee laten zien dat ze van goede familie afstamden.

Later werden familiewapens niet zozeer tijdens oorlogen gebruikt, maar vooral om te imponeren op riddertoernooien. Die wapenschilden werden ontworpen door herauten. Herauten waren mensen die hun diensten aanboden aan de ridders.

De heraut noteerde alle wapens in een apart wapenboek. Tijdens een oorlog moesten herauten lijsten samenstellen van de ridders die naar het slagveld gingen, waardoor achteraf eenvoudig de omgekomen ridders geïdentificeerd konden worden.

Vanaf de 14de eeuw behoorden de herauten tot de vaste kern van vorstelijke hoven. Aan het einde van de 18de eeuw verdwenen de herauten. Mogelijk als gevolg hiervan ontstond het begrip Heraldiek. Alleen in Engeland en bij kroningsplechtigheden in Nederland en Zweden heeft de heraut nog een functie.

In tijden dat het wapenschild niet gebruikt werd, werd het schild aan de muur gehangen, op een plankje daarboven zette men de helm met het helmkleed er omheen. Zo creëerde men een fleurige wandversiering wat uiteindelijk de oorsprong was van de huidige opbouw van het familiewapen.

Wie heeft er een familiewapen?

Er wordt vaak gezegd dat alleen adellijke families een wapen kunnen hebben. Maar er zijn ook veel niet-adellijke families die een familiewapen hebben, maar dit niet weten. Soms gebeurt het weleens dat een familie een familiewapen gebruikt dat afkomstig is van een andere familie met (bijna) dezelfde naam. Men spreekt dan van een geassumeerd wapen.

Dit wordt door heraldici niet gewaardeerd, maar het is wettelijk niet verboden.
Als je een zegelring draagt, dan hoort daar een wapen in te staan. Een zegelring met een ongegraveerde steen wordt wel minachtend een “tegelring” genoemd of zoals de Engelsen zeggen een ‘Lord Gladstone’.

"Pas veel later kwam ik er achter dat die afbeelding op opa's zegelring ons familiewapen was."

h

Hoe ziet een familiewapen er uit?

Een familiewapen bestaat in principe uit: een schild, helm met helmteken, helmkleden en wrong. Het familiewapen kan verder getooid zijn met schildhouders, voetstuk en een spreuk (op een lint). Hierbij is het schild het belangrijkste onderdeel van het familiewapen. Een familiewapen kan bijvoorbeeld slechts uit het schild alleen bestaan.

afbeelding uitleg onderdelen familiewapen toevoegen

Meer weten over heraldiek? NB overleg met her. specialisten welke info zij graag willen vermelden.

heraldische symbolen