Nederlandse Genealogische Vereniging

Joodse Genealogie

Genealogie

 

Joodse Genealogie

Joodse Genealogie, een eerste handreiking

Buiten de eigen kring is de joodse genealogie minder bekend, hoewel nogal wat Nederlanders Joodse voorouders hebben. Vooral in Amsterdam was in de 19de eeuw de integratie met de doorsnee bevolking groot. Er waren dus heel wat gemengde huwelijken. Voor niet ingewijden blijft de joodse genealogie een wereld apart. Dit komt door onbekendheid met de betekenis van het Jodendom voor ons land, maar vooral doordat de joodse genealogie diverse specifieke eigenaardigheden kent die de onderzoekers afschrikken. Er is immers niet alleen een taalbarrière, maar ook het bijzondere schrift en de diverse religieuze tradities zijn vaak onbekend. Enige kennis van het Hebreeuws en het Jiddisch is van groot belang. Vooral bij de genealogie van vóór de Franse periode (1795-1813), toen de Joden hier nog geen normale burgerstatus hadden, gaat het onderzoek moeizaam. Het isolement in getto’s (1600-1800), met weinig centraal-geregistreerde bronnen, maakt het speurwerk bijzonder arbeidsintensief; te meer daar het gebruik van vaste achternamen pas laat in de Joodse wereld is doorgedrongen. Meestal gebruikte men dus patroniemen. Bovendien bestaan er binnen de Joodse gemeenschap maar weinig goed gedocumenteerde familiegegevens uit deze vroege periode. Een bijkomend probleem is dat heel wat databestanden, om begrijpelijke redenen, tijdens de oorlogsjaren bewust zijn vernietigd.

Na de Napoleontische periode, en vooral vanaf het midden van de negentiende eeuw zien we, speciaal in Amsterdam maar ook in de rest van Nederland, een ongekende opbloei van het joodse leven. Joden werden krachtige stuwers van de economie. Veel grote bedrijven danken hun bestaan aan Joods initiatief. Vooral in de bankwereld was de Joodse invloed groot. Daarnaast stuwde Joods talent de kunsten en wetenschappen, zoals geen andere groep heeft gedaan. Bijzonder groot was de Joodse invloed in de media, in de amusements-, muziek-, en filmwereld en vooral in de pers.

Niet minder groot was de invloed in het sociale leven zoals het vakbondswezen en vooral de politiek. Joden hebben ook in Nederland aan de wieg van de sociale beweging en de vernieuwing gestaan. Het vakbondswezen dankt heel veel aan sociaal bewogen Joden. Zelfs heden ten dage is de invloed van politici van Joodse afkomst, zeker gelet op de bescheiden omvang van de populatie, ongemeen groot. Denk aan de welbekende politieke namen zoals Cohen, Asher, Plasterk, Wilbers, Samson, Rosenthal, Hoes, Samkalden, Wallage, van Thijn, om maar enkele van de vele andere namen te noemen. Deze politieke grootheden demonstreren wat Joods intellect, ook in onze tijd, vermag. Wie Joodse voorouders heeft mag zich dan ook tot een bijzondere elite rekenen.

Amsterdam dankt veel aan de Joodse invloed, niet alleen in het politieke culturele leven (denk aan Sarphati) maar ook de Amsterdamse straattaal is door Joden met veel mooie, kernachtige woorden verrijkt. Tal van woorden die wij nu als ‘gewoon Nederlands’ beschouwen zijn van Jiddische en Hebreeuwse oorsprong.

Contact:

Genealogie is voor Joden belangrijk

De beoefening van de complexe joodse genealogie wordt vergemakkelijkt omdat Joden zelf, zoals veel Semitische volken, hartstochtelijke genealogen zijn. Wie de Bijbel leest treft daarin vele geslachtslijsten aan, dus deze traditie is al heel oud. De invloed van Joden op het genealogische speurwerk is groot. Denk aan de genealogische onderneming ‘My Heritage’ die als hoofdvestiging een dorp nabij Tel Aviv heeft. Het joodse genealogische verenigingsleven is intensief. Voor Joden betekent genealogie veel, omdat het de samenhang tussen de Joden versterkt. Gezien het tragische lot dat de Joden hebben ondergaan in WO II, zoeken de overlevenden langs genealogische kanalen contact met elkaar. Voor de Joden is genealogie dus erg belangrijk. Er is een vereniging, de Nederlandse Kring voor Joodse Genealogie waarvan de leden onderzoek doen naar Joodse families in Nederland. Deze vereniging geeft het blad Misjpoge uit dat letterlijk ‘familie’ betekent. De kwaliteit van dit blad is zeer goed: zeker als men beseft dat er momenteel maar een kleine groep Joden in Nederland woonachtig is. Verder is er een website http://www.dutchjewry.org van Akevoth die een indrukwekkend overzicht van de joodse genealogie in Nederland belicht.

Internationaal zijn er diverse joodse genealogische websites. Door het ontbreken van genealogische bronnen hebben de Joden zich toegelegd op de genetische genealogie. Vooral de welbekende publicatie over de DNA-achtergrond van de naam Cohen, heeft hier voor een doorbraak gezorgd. Dit aspect is beschreven in het hoofdstuk genetische genealogie op de NGV- website.

Vanwege de Duitse oorsprong van vele joodse Nederlanders, kan het tijdschrift ‘Stammbaum’ zinvol zijn. Dit tijdschrift verschijnt ook in de Engelse taal. Het richt zich vooral op de Duits-joodse genealogie. Dit tijdschrift wordt door het Leo-Baeck-Instituut http://www.lbi.org uitgegeven. Er zijn 31 edities van dit blad verschenen.

Dankwoord:

Voor een groot deel ontleende ik deze gegevens aan de voortreffelijke ‘Inleiding Joods genealogisch onderzoek’ samengesteld door: R Bobbe, J Sandberg, U Link, M Mossel, B Noach.
Ik kreeg de toestemming hieruit te citeren, waarvoor ik hen dan ook dank zeg.

Aanvullende literatuur

R.Gradwohl: Joodse Bronnen

IB Creveld: Cursus Materiaal

R de Leeuw-van Wenen: Matsewa
J Dasberg (1986) Siddoer Siach Jitsschak NIK Amsterdam (1986 of 5747)


Schrijf op het prikbord!

Deze functie is alleen beschikbaar voor leden.

Bibliotheek en publicaties

DisclaimerPrivacy